logo
g

Rak skóry "czerniak"

CZERNIAK - CO MU SPRZYJA

Czerniaki najczęściej występują u osób w średnim wieku. Bardzo rzadko u dzieci przed okresem pokwitania.

W Europie obserwuje się średnio 10 zachorowań na 100 000 mieszkańców. Czerniak nie jest uważany za nowotwór, który może być dziedziczony, ale zdarza się, że występuje rodzinnie.

Do czynników ryzyka czerniaka zalicza się stałe drażnienie i urazy skóry oraz długotrwałą ekspozycję na słońce. Nowotwór częściej rozwija się u osób o jasnej karnacji narażonych na stałe działanie promieniowania słonecznego, zwłaszcza w dzieciństwie. Kolejną grupę ryzyka stanowią osoby z wrodzonymi znamionami barwnikowymi, dysplastycznymi oraz osoby z dużą ilością nawet drobnych znamion. Na czerniaka częściej zapadają kobiety, ale przebieg choroby jest znacznie cięższy u mężczyzn.

 

CZERNIAK - OBJAWY

Czerniaki najczęściej rozwijają się ze znamion barwnikowych, czyli znamion płaskich, złośliwych plam soczewicowatych, rzadziej zaś ze znamion błękitnych oraz ze skóry niezmienionej. Z płaskich znamion barwnikowych najgroźniejsze są te silnie wybarwione, prawie czarne, całkiem płaskie lub tylko delikatnie uwypuklone, pozbawione włosów. Bardzo rzadko nowotwór rozwija się ze znamion owłosionych, ale ta zasada nie dotyczy znamion wrodzonych. Złośliwe plamy soczewicowate występują najczęściej na twarzy, częściej u kobiet i osób w starszym wieku. Cechą tych zmian jest bardzo ciemne zabarwienie. Plamy wolno się powiększają i mają nacieczoną podstawę. Nie należy ich mylić z pospolicie występującymi plamami soczewicowatymi, które zalicza się do łagodnych znamion barwnikowych, które przypominają duże piegi.

Znamiona błękitne są tworzone przez melanocyty znajdujące się w głębszych warstwach skóry. Stąd ich niebieskawe, czasem nawet czarne zabarwienie. Są gładkie, nieowłosione i rzadko ulegają zezłośliwieniu.

 

OBSERWUJ SIĘ

Czerniak to nowotwór, który wciąż trudno poddaje się skutecznemu leczeniu. Dlatego najważniejszą rolę w walce z nim odgrywa profilaktyka i wczesne rozpoznanie choroby. Jeżeli choroba jest wcześnie rozpoznana, szanse na wyleczenie są bardzo duże. W niektórych statystykach podaje się nawet całkowitą wyleczalność na poziomie 90-100 proc. Niestety, zdarza się, że choroba powraca, co często świadczy o tym, że „wyleczenie” było pozorne. Groźne dla naszego zdrowia i życia jest i to, że czerniaki szybko dają przerzuty. Najlepiej rokują czerniaki wywodzące się z plam soczewicowatych i powierzchownie szerzące się, najgorzej - guzkowe, bezbarwnikowe i rozwijające się w czasie ciąży i połogu.

 

CO ZATEM POWINNO ZWRÓCIĆ NASZĄ UWAGĘ?

Wszystkie zmiany, które możemy zaobserwować w już istniejących znamionach. A więc - powiększenie się znamienia, zmiana kształtu, granic, zabarwienia, świąd, pieczenie w obrębie zmiany. Niepokoić powinny też nowe znamiona, zwłaszcza te, które pojawiły się na skórze niezmienionej i są asymetryczne, mają nieregularne i nieostre granice lub różne zabarwienie, czerwoną obwódkę. Każde znamię, które budzi nasz niepokój, należy pokazać lekarzowi. Może on obejrzeć ją za pomocą diaskopu (specjalne urządzenie optyczne) lub skierować nas do chirurga, który zmianę usunie i podda badaniu histopatologicznemu. Ze znamion nie pobiera się wycinków, ponieważ biopsja może być przyczyną, która rozpocznie przemianę łagodnego znamienia w nowotwór. Znamię barwnikowe usuwa się w całości z marginesem zdrowej skóry. Żadnych zmian barwnikowych nie wolno usuwać metodą krioterapii czy laserem, ponieważ po zabiegu nie można potem wykonać badania histopatologicznego.

 

CZERNIAK - PROFILAKTYKA

W profilaktyce czerniaka wielką rolę odgrywa rozsądne korzystanie ze słońca. Bezwzględny zakaz opalania się, na słońcu i w solarium, dotyczy osób ze znamionami dysplastycznymi, osób o jasnej karnacji i tych, którzy mają dużo znamion. Osoby z grupy ryzyka, przed każdym spacerem powinny nakładać na skórę preparaty zawierające filtry o wysokim stopniu ochrony przed promieniowaniem UVA i UVB, najlepiej tzw. blokery, czyli preparaty całkowicie chroniące przed słońcem. Osoby nie obarczone ryzykiem też powinny zachować umiar w opalaniu i stosować kremy do opalania z filtrami, dostosowane do typu skóry i nasłonecznienia.

 

LICZY SIĘ CZAS

 

Czerniak złośliwy ma wyjątkowo dużą zdolność do rozprzestrzeniania się poprzez naczynia chłonne i krwionośne, czyli tworzenia przerzutów. Dzieli się je na tzw. przerzuty miejscowe i odległe. Wśród przerzutów miejscowych wyróżnia się przerzuty satelitarne (powstają w bliskim otoczeniu guza), tranzytowe (umiejscowione na szlakach naczyń chłonnych) i przerzuty do węzłów chłonnych położonych w najbliższym otoczeniu guza. Przerzuty odległe mogą się pojawić w płucach, wątrobie, kościach, mózgu. Szczyt przerzutów występuje zwykle po pierwszym i drugim roku od rozpoznania choroby, ale zdarza się też, że tzw. przerzuty późne rozpoznaje się po 5-10 lat od rozpoznania choroby.

 

CZERNIAK - LECZENIE

Zwykle jest wieloetapowe. Pierwszym etapem leczenia jest leczeniechirurgiczne. Polega ono na radykalnym wycięciu nowotworu, wraz z marginesem skóry zdrowej o szerokości 1 cm dla czerniaka o grubości do 2 mm. W przypadku, gdy grubość naciekania jest większa aniżeli 2 mm, usuwa się 2-3 cm zdrowej skóry. Chirurg musi usunąć także powięź powierzchowną, aby mieć więcej pewności, że nie pozostały w niej komórki nowotworowe. Przy małych guzach nie usuwa się powięzi.

Jeżeli powiększone są węzły chłonne, też zostaną usunięte. W innych przypadkach, gdy guz jest mały, dokonuje się tylko oceny węzła wartowniczego, czyli pierwszego węzła, który znajduje się na drodze naczyń chłonnych biegnących od strony guza w stronę regionalnego układu chłonnego.

Aby ocenić stan węzła wartowniczego pod skórę wokół czerniaka podaje się roztwór błękitu metylenowego lub izotop technetu rozpuszczonego w odpowiednim nośniku, czyli tzw. znaczniki. Znacznik przechodzi do naczyń limfatycznych i wędruje do węzła wartowniczego. Zmiana zabarwienia węzła na zielono-niebieski lub obecność promieniowania z węzła wykrywanego ręcznym detektorem promieniowania gamma pozwala na identyfikację węzła wartowniczego i jego usunięcie, jeżeli taka potrzeba istnieje.

Kolejnym etapem operacji jest zamknięcie powstałej rany. Jeżeli chirurg musiał usunąć dużo skóry, konieczne jest wykonanie przeszczepu skóry, która zwykle pobiera się z uda. Następnie na ranę nakłada się opatrunek uciskowy.

Izolowana kończynowa chemioterapia perfuzyjna jest stosowana, gdy doszło do przerzutów do skóry lub tkanki podskórnej, ale w odległości większej niż 2 cm od brzegu guza pierwotnego. Terapia polega na podawaniu choremu dużych dawek leków przeciwnowotworowych do kończymy, odizolowanej od krążenia systemowego. Następnie kończynę ogrzewa się do 41-42°C, co pozwala niszczyć komórki nowotworowe.

 

Radioterapia jest wykorzystywana do leczenia czerniaków jeżeli chory nie może być poddany operacji lub nie zgadza się na operację oraz jako leczenie miejscowe, kiedy nie ma możliwości przeprowadzenia radykalnej operacji. Radioterapia jest również stosowana jako leczenie uzupełniające po operacji, gdy zachodzi podejrzenie, że – z powodów technicznych – nie usunięto całości guza. Jest też metodą leczenia paliatywnego, gdy doszło do przerzutów do kości. W przypadku czerniaka gałki ocznej, radioterapia jest leczeniem uzupełniającym.

W przypadku czerniaków chemioterapia nie jest stosowana rutynowo jako leczenie uzupełniające po operacji. Powodem jest mała skuteczność tradycyjnie stosowanej chemioterapii. Jeżeli lekarz decyduje się na jej podanie, zwykle czyni to, aby – w zaawansowanych stadiach choroby - złagodzić objawy nowotworu.

 

Terapia celowana budzi wielkie nadzieje zarówno wśród chorych z przerzutami, jak i samych lekarzy. Nowoczesne leki działają na wiele sposobów. Mogą neutralizować zmutowane białko BRAF i zatrzymuje tym samym wzrost komórek nowotworowych. Mogą też zatrzymać chorobę wynikającą z mutacji genu C-kit, zatrzymując jego białka przekazujące sygnały do wzrostu komórek. We współczesnej onkologii możliwe jest także łączenie leków nowych z tymi z powodzeniem stosowanych w innych rodzajach nowotworów i uzyskanie efektu dwustopniowego uderzenia. Taki koktajl z jednej strony pobudza własne komórki odpornościowe, które aktywnie walczą z rakiem i jednocześnie niszczą już istniejące komórki rakowe.

Immunoterapia, zwłaszcza z wykorzystaniem biomodulatorów, takich jak, np. interferon nawet w skojarzeniu z chemioterapią nie przynosi oczekiwanych rezultatów. Podobnie jest ze szczepionkami, które nie okazały się skuteczną bronią w walce z czerniakiem.

Tekst: Anna Jarosz

za http://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie

d




logo